Kartka do historii krótkofalarstwa Pomorza Środkowego - OT22

Urządzenie do radiokomunikacji amatorskiej typu „JOWISZ”

Koncepcja wykonania polskiego urządzenia do radiokomunikacji amatorskiej typu „JOWISZ” powstała w latach siedemdziesiątych przy inspiracji ZG LOK, a w szczególności dyrektora Wydziału Łączności Witolda Konwińskiego SP5KM, który bywając w Klubie Łączności LOK „APOGEUM” przy ZDZ w Postominie (SP1KIZ) widział możliwości, jakimi dysponowaliśmy w tym zakresie. Klub wykonywał różne urządzenia dla krótkofalowców, biorąc udział w konkursach twórczości radioamatorskiej, często zajmując w nich czołowe miejsca. Wykonywano odbiorniki do radiopelengacji, odbiorniki krótkofalowe, nadajniki KF, UKF, anteny, klucze elektroniczne, wzmacniacze na KF i UKF.
Było to możliwe dzięki bazie technicznej WZDZ w Słupsku - Warsztaty Szkoleniowo-Produkcyjne ZSZ w Postominie.
Konstruktorami tych urządzeń byli Zdzisław SP1II, Waldek SP1GHW, Janusz SP1BMM, Zdzisław SP2GPC. Po namówieniu nas przez Witolda SP5KM do podjęcia się opracowania i wykonania polskiego urządzenia SSB do radiokomunikacji amatorskiej, spełniającego kryteria stacji klubowej, została uruchomiona produkcja firmowana przez Zakład Usług Elektronicznych GS „SCh” w Postominie. Logistyką przygotowania produkcji zajmował się Zdzisław SP1II. Dzięki dużemu wstawiennictwu Wydziału Łączności ZG LOK, mieliśmy dostęp do różnych zakładów w Polsce z branży elektronicznej, a w szczególności z produkcją typu, „W”, czyli dla wojska.
Pierwszy transiver serii SP102 wg ustalonego harmonogramu otrzymał klub SP8KEA w Zamościu, drugi klub SP7KKX w Stalowej Woli. Posiadały one filtry kwarcowe 5 MHz wg własnego wykonania.
Dostęp do zakładów „Omig” umożliwił wykonywanie filtrów kwarcowych dla potrzeb krótkofalowców. Pierwszy filtr kwarcowy o symbolu FDW-9 został negatywnie zaopiniowany przez wykonawców transivera. Zaproponowaliśmy wykonanie dla krótkofalowców filtru o parametrach, jakie posiadał filtr 9MLS produkcji japońskiej. Udało się to i powstał w „Omigu” filtra kwarcowy PP9-A2-2R, który wyprodukowano w tysiącach egzemplarzy, uszczęśliwiając krótkofalarskich konstruktorów.
Umożliwiło to nam wykonawcom JOWISZÓW oraz innym konstruktorom tworzyć urządzenia na wysokim poziomie. Pierwsze urządzenia z takimi filtrami otrzymały kluby LOK w Katowicach.
Uzyskanie dobrych parametrów transiverów było uzależnione od jakości elementów dostępnych wówczas na polskim rynku. Rozpoczynając od tranzystorów TG3A w torze mikrofonowym, poprzez tranzystory 40673 (40822) na wejściu i w mieszaczu, do TBA120 w torze p.cz. i UL1498 na wyjściu odbiornika.
Każdy egzemplarz urządzenia był udoskonalany w miarę dostępności elementów oraz na podstawie uwag od użytkowników.
Udział w wykonawstwie tych urządzeń brało wielu kolegów, a między innymi Zdzisław SP1II, Kazimierz SP1FDT, Tomasz SP1OT, Michał SP1AKP, Zbigniew SP1ACM, Janusz SP1BMM i Zdzisław SP2GPC. Ponadto kooperantami byli koledzy z terenu całego kraju, których nie sposób wymienić.
Urządzenie prototypowe o nazwie JOWISZ SP101 było wzorcem elektronicznym, natomiast wersja produkcyjna oparta została na wzorze i elementach radia „Elizabeth”.
Cena i nazwa urządzenia została ustalona w oparciu o pierwszy polski, tranzystorowy telewizor kolorowy Jowisz, produkcji WZT W-wa, gdzie Zdzisław SP1II odbywał wówczas praktykę zawodową.
Urządzenia o symbolach od SP102/SP202 do SP108/SP208 były instalowane w znaczących klubach ówczesnych województw (49). Wykonano około 120 urządzeń, czyli każde z województw otrzymało po dwa komplety, wg sugestii Wydziału Łączności ZG LOK. Urządzenia były parowane i oznaczane wg klucza seryjnego np. 852 oznaczało rok wykonania 1985 i numer kolejny urządzenia w danym roku, czyli 2.
Urządzenia miały być w miarę nowoczesną radiostacją klubową z końcówką lampową w oparciu o zestawy remontowe radiostacji RBM-1 i 10-RT, których setki przekazanych zostało krótkofalowcom przez wojsko. Zdecydowano się na dodatkowy wzmacniacz lampowy na 6P15P (driver) i GU50 (wzmacniacz mocy 100W). Dało to końcówkę odporną na lekkomyślność użytkowników.
W drugiej wersji wakacyjnej transiver ma moc wyjściową 1W i końcówkę tranzystorową 50W. Transivery serii SP110-SP113 są już zminiaturyzowane i posiadają skalę z odczytem cyfrowym oraz dołączony jest do nich wzmacniacz tranzystorowy o symbolu SP50 o mocy 50W. Przeszkodami w normalnej produkcji urządzeń w latach 1975-1995 były zdarzenia ustrojowe, a mianowicie upadek Stoczni Gdańskiej i Stoczni w Szczecinie, dla których warsztat ZDZ w Postominie był wykonawcą urządzeń sterujących, które kazano ze złomować a warsztat zlikwidować, co uczyniono! Następnym elementem destrukcji było nękanie kierownika zakładu przez PIR w Koszalinie, który dokonał 6 kontroli w stanie wojennym, w poszukiwaniu wykonanych urządzeń radionadawczych.
Ostatecznym powodem zawieszenia wytwarzania urządzeń JOWISZ była „odwilż” dopuszczająca sprowadzanie z zagranicy nowych i używanych urządzeń fabrycznych, co uczyniło produkcję rzemieślniczą nieopłacalną.
Pomimo upływu czasu urządzenia JOWISZ są po 40 latach nadal użytkowane oraz stanowią atrakcję dla licytujących na allegro.

Informację i urządzenia na wystawę ŁOŚ 2015 przygotował Zdzisław SP1II